Қазақтың Ермегіне Кеңес кезінде талайлар тік тұрып қол соқты, өнеріне табынды, таңдай қақты. Бірақ тау жаңғыртар баритон дауысты опера әншісі Кеңес Одағына ғана емес, әлемге аты танылған тұлға еді. Ол өз дәуірінде елінің еркесі, операның серкесі болды. Оның есімі қазақ киносының алтын қорына да алтын әріптермен қашалды. Көрген ел көзайым болып, ішек-сілесі қата күлетін «Тақиялы періште» фильмінде де өнердің өрнегін боямасыз көрсетті.

Бүгін көмейіне бұлбұл ұялаған Ермек Серкебаевтың туғанына 100 жыл. Алаш жұрты қайталанбас қолтаңбасы бар әйгілі өнер перзентіне құрметін көрсетті. Мерекелік концертке Премьер-министрдің орынбасары – мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева арнайы қатысты. Ол бұл іс-шараның қазақ өнерінің тұтас бір дәуіріне тағзым ететін тағылымды кеш екенін баса айтты. Мемлекет басшысының жылы лебізін жеткізді.

АИДА БАЛАЕВА, ҚР ПРЕМЬЕР-МИНИСТРДІҢ ОРЫНБАСАРЫ – МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ АҚПАРАТ МИНИСТРІ:

Ермек Серкебаев ұлттық өнердің өрісін кеңейтуге өлшеусіз үлес қосқан бірегей дарын иесі. Талантты тұлға қазақ және әлем операларындағы таңдаулы партияларды асқан шеберлікпен орындап, талай туындыны классикалық музыканың биігіне көтерді. Сонымен қатар халық әндерін дүниежүзінің танымал сахналарында шырқап, төл мәдениетіміздің абыройын асқақтатты.

Концерт барысында өнер иесінің репертуарындағы классикалық шығармалар, халық әндері және отандық музыка мәдениетінің алтын қорына енген туындылар орындалды. Біртуар тұлғаның ұрпақтары да тағылымды кештің төрінен табылды.

БАЙҒАЛИ СЕРКЕБАЕВ, ӘНШІ, ҰЛЫ:

Мен ең алдымен Президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлына алғысымды айтқым келеді. Әкемнің шығармашылық мұрасын ардақтап, оның жарқын есіміне ерекше құрмет көрсеткендеріңіз үшін шынайы алғысымды білдіремін. Бұл – біздің отбасымыз үшін де, оны танып-білген, өнерін сүйген барша жан үшін де үлкен мәртебе әрі зор мақтаныш.

Ермек Серкебаев қоғамның классикалық музыкаға деген ықыласын арттырды. Оның өрелі өнері мен бекзада болмысы өскелең ұрпаққа өнеге. Мемлекет басшысы айтқандай, ұлт перзентінің есімін ұлықтау, оның мұрасын дәріптеу баршамызға ортақ міндет.

Жақсылық Жасұланұлы

Әли Хаменеймен қоштасу

Иран астанасы Тегеранда елдің бұрынғы Жоғарғы көшбасшысы Әли Хаменеймен қоштасу рәсіміне соңғы дайындық жұмыстары жүріп жатыр. Имам Хомейни атындағы мешіт кешенінде марқұмның табыты көпшілікке көрсетілді. Иран билігінің мәліметінше, 86 жастағы дінбасы ақпан айының соңында АҚШ пен Израильдің әуе шабуылынан қаза тапқан. Елді 36 жыл бойы басқарған басшының қазасы қарапайым халықтың қабырғасына батып отыр.

МОХАДЕСЕ ДЕХГАН НЕЖАД, ТҰРҒЫН:

Ұлы көшбасшымызды жерлеуге дайындалып жатқанымызды сезінудің өзі өте ауыр. Әкемнен айырылғандай сезімдемін. Жүрегім езілiп барады, не істерімді де білмеймін. Сондықтан ішімдегі шерді тарқату үшін көшеге шықтым.

Иран билігі алдағы күндері өтетін жаппай жерлеу рәсімдері халықтың Ислам Республикасына деген мызғымас бірлігін көрсетеді деп санайды. Қоштасу шаралары сенбі, яғни бүгін Тегеранда басталып, Құм қаласы мен Ирак аумағында жалғасады. Ал келесі аптаның бейсенбісінде марқұм өзінің туған қаласы Машхадта жерленбек.

ХАСАН ХАСАНЗАДЕ, ИСЛАМ РЕВОЛЮЦИЯСЫ САҚШЫЛАР КОРПУСЫНЫҢ БРИГАДА ГЕНЕРАЛЫ:

Біздің жүрегіміз қайғы-қасіретпен қоса, ұлы рухпен, күш-қуатқа толы. Алғаш рет осындай ауқымды қоғамдық оқиғаның куәсі болғалы отырмыз. Халқымыз қайғырып, тамағына өксік тығылып тұрса да, бүкіл әлемге өзінің ұлылығымен қуатын паш ететін болады.

Қазір Тегеран көшелері мен мешіт аумағы тазартылып, барлық жерге Хаменейдің суреті ілініп жатыр. Айта кетейік, Әли Хаменей 1989 жылы Ислам революциясының негізін қалаушы Рухолла Хомейниден кейін билікке келген. Өзінің басқару жылдарында ол ел ішінде қатаң тәртіп орнатып, Таяу Шығыстағы Ливанның «Хезболла» ұйымы сияқты прокси-күштер арқылы Иранның әскери ықпалын барынша күшейтті.

Иран сес көрсетті

Иран Қарулы күштері АҚШ-қа қатаң ескерту жасады. Егер Вашингтон Ормуз бұғазындағы жағдайға араласса, Тегеран жедел әрі батыл соққы бермек. Әскерилер бұл су жолы Американың ойын алаңы емес, Иранның заңды аумағы екенін кесіп айтты. Бұдан былай бұғаз арқылы өтетін барлық мұнай танкерлері мен сауда кемелері тек Иран бекіткен бағытпен ғана жүруі тиіс. Ережені бұзып, басқа жолға түскендерге қарсы бірден қару қолданылады. Сондай-ақ Иран әскерилері аймақта АҚШ ұшақтарының жүруіне жол бермейміз деп отыр. Еске салайық, биыл 28 ақпанда АҚШ пен Израиль Иранға шабуыл жасағаннан кейін, Тегеран Ормуз бұғазындағы бақылауды күшейткен еді. Содан бері бұл екі елдің кемелеріне аталған су жолымен жүруге үзілді-кесілді тыйым салынған.

Венесуэладағы зілзаланың салдары

Венесуэладағы жойқын жер сілкінісінен ең көп зардап шеккен Ла-Гуайра штатында ауыр техника жұмыс істеп жатыр. Плая-Гранде ауданында құлаған ғимараттардың орны үйінділерден тазартылуда. Осыдан сегіз күн бұрын бір минуттық аралықпен болған 7,2 және 7,5 магнитудалық қос зілзала 2295 адамның өмірін қиды. Баспанасыз қалған жұртқа қазір көрші елдерден гуманитарлық көмек жеткізіліп жатыр. Алайда жергілікті тұрғындардың кейбірі құтқару жасақтарының тым кеш келгеніне шағымданды.

ПАОЛА МАЧАДО, ТҰРҒЫН:

Көптеген адамдар құтқарушыларды күтіп жатып көз жұмды. Өйткені бастапқыда бізге көмектесетін ешкім болған жоқ. Құтқару жасақтары келе бастағанда мен Мексика, Перу, АҚШ-тан келген топтарды және олармен бірге арнайы үйретілген иттерді көрдім. Олар қолдан келгеннің бәрін жасады. Бірақ алғашқы төрт күнде ешқандай көмек болмағандықтан, біз көп уақыт жоғалттық. Мен өскен жағажай да, бүтіндей бір қауым да енді жоқ.

Дегенмен қазір апат аймағына қолдау толастар емес. Мәселен, бір топ колумбиялық еріктілер арнайы көліктермен келіп, зардап шеккен тұрғындарға ең қажетті заттарды үлестірді.

ДИЕГО, КОЛУМБИЯЛЫҚ ЕРІКТІ:

Біз мұнда қажеттінің бәрін әкелдік. Киім-кешек, дәрі-дәрмек, азық-түлік, сөмкелер, балаларға арналған ойыншықтар, жаймалар мен төсеніштер бар. Шама-шарқымызша бәрінен аздап жинап әкелдік.

Елдің Ішкі істер министрі Диосдадо Кабельоның мәліметінше, бір ғана Ла-Гуайраның өзінде 100-ге жуық ғимарат қираған. Ал NASA-ның спутниктік бағалауына сүйенсек, апат болған аймақ бойынша шамамен 58 мың 870 нысан зақымданып немесе толықтай жермен-жексен болған.

Конгода жаңа дәрілер сынақтан өтуде

Конго Демократиялық Республикасында Эбола вирусын емдеуге арналған жаңа дәрілер сынақтан өте бастады. Зерттеуге мыңнан астам науқас қатыспақ. Оларға америкалық ғалымдар дайындаған вирусқа қарсы препараттар беріледі. Қазір елде індет қайта өршіп тұр. Соңғы екі аптада күніне орта есеппен 38 адамнан қауіпті вирус табылған. Ғалымдар бұл сынақ ең тиімді ем тәсілін анықтауға көмектеседі деп үміттенеді.

МВАМБА КАЗАДИ, ҰЛТТЫҚ ҚОҒАМДЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ИНСТИТУТЫНЫҢ БАС ИНСПЕКТОРЫ:

Індет өршіген тұста вирусқа қарсы нақты дәрі табу үшін зерттеу жүргізуге мәжбүр болдық. Біз клиникалық сынақтарды бастауға арнайы жүйе құрдық. Бұл жұмыс Эболамен ауыратын науқастарға қай дәрінің, қандай препараттың ең тиімді екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, ауруханалардағы орын саны көбейген. Алдағы уақытта тағы 300 төсек-орын қосылмақ. Алайда науқастардың көптігінен қазір палаталардың барлығы дерлік лық толы. Дәрігерлер күндіз-түні үзіліссіз жұмыс істеп жатыр.

Айбек Қосан

РАМАЗАН ПАЛМАҒАНБЕТ, ТІЛШІ:

Астана бұрын тек зәулім ғимараттарымен ерекшеленсе, бүгінде оған құстардың әуені қосылды. Қазір оларды тек саябақ пен жағалаудан емес, қарапайым тұрғын үй аулаларынан да жиі байқауға болады. Бұл жай ғана кездейсоқтық па, әлде елорда экожүйесіндегі үлкен өзгерістің белгісі ме? Не десек те, бас қалада қанаттылардың көбейгенін қала жұртшылығы да растап отыр.

АҚМАРАЛ КЕРІМБАЕВА, ҚАЛА ТҰРҒЫНЫ:

Кеше түнде араладық. Көлдің бетіндегі аққуларды, үйректерді тамашаладық. Көбейіп жатыр. Балапандары жүр қасында. Өте керемет.

АБАЙ, ҚАЛА ТҰРҒЫНЫ:

Астанада қазір паркте құстардың дауысын көп естіп жүрмін. Ағаштардың арасынан шығады. Өзіме күшті әсер әкеледі. Яғни жан дүниең демалады.

Расымен, құстардың елорда аспанын әнге бөлеуі астаналықтардың жанына шуақ сыйлап, көңіл-күйін көтергені анық. Алайда бұл жай ғана кездейсоқ құбылыс емес. Қаладағы құстардың популяциясын жіті бақылап, олардың жүйелі есебін жүргізуге жауапты мекеме мамандары да бүгінде білек сыбана іске кіріскен.

НӘРҚЫЗ МАХМЕТ, ҚАЗАҚСТАНДЫҚ БИОАЛУАНТҮРЛІЛІКТІ САҚТАУ АССОЦИАЦИЯСЫНЫҢ ҚЫЗМЕТКЕРІ:

Астана қаласының құстарының санағын өткіземіз. Әрбір санақшыда өзінің белгілі бір территориясы болады. Сол территорияда айына кем дегенде екі рет, екі сағат жүріп өтеді. Және ол жерде жасыл зона қамтылады, тұрғын үйлер қаралады. Сол бойынша үшінші жыл зерттеу жүргізіп жатырмыз. Зерттеу уақытында ғана 90-нан астам түр кездестірген, тіркелген.

Қанаттыларға деген қамқорлық тек ғалымдардың ғана емес, қарапайым халықтың да басты назарында. Соңғы уақытта әлеуметтік желілерде де қиындыққа тап болған құстарды құтқару мен оларды мейіріммен бақылау сәттері бейнеленген видеолар көбейген.

Табиғаттың осынау әсем жаратылысын жай ғана тамашалап қоймай, оны фотообъектив арқылы сөйлетіп, желі қолданушыларының сүйіспеншілігіне бөленген жандардың бірі – фотограф Әнел Мұқашева. Ол қала қарбаласында көпшіліктің көзіне түсе бермейтін, тасада қалатын сирек қанаттыларды таспалап жүр.

ӘНЕЛ МҰҚАШЕВА, ФОТОГРАФ:

Жалпы, мен бала кезімнен табиғатқа, әсіресе құстарға қызығып өстім. Сондықтан бұл іс мені бірден баурап алды. Құстардың басым бөлігін Кіші Талдыкөл маңынан кездестірдім. Сондай-ақ Президент саябағы, Ботаникалық бақ және Астананың Орталық саябағы сияқты демалыс орындарында да жиі бақылаймын. Құстар маған шабыт сыйлайды. Өйткені әр құстың өзіндік ерекшелігі бар. Мінез-құлқы, қауырсынының түсі, дене бітімі – бәрі бір-біріне ұқсамайды. Осындай алуантүрлілігі мені ерекше қызықтырады әрі шабыттандырады.

Десе де, бас қаланың көркіне айналған құстардың болашағына алаңдаушылық білдіретіндер де бар. Эколог Лаура Маликова елорданың жасыл желек жүйесі мен қанаттылардың тұрақты тұрағына тікелей әсер ететін өзекті мәселені көтерді.

ЛАУРА МАЛИКОВА, ЭКОЛОГ:

Топырақтың тұздануына қатысты. Егер «Астана тазалық» мекемесі экологиялық кодекс талаптарын өрескел бұзып, ары қарай да қысқы уақытта тұзды қолдана беретін болса, Астана қаласында жасыл желек түгілі басқа өсімдіктің өспей қалуына әкелуі мүмкін. Ол жалпы халықтың көңіл күйіне кері әсерін тигізеді. Микроклиматқа да кері әсерін тигізеді. Ағаштары көп қала мен жасыл желегі жоқ қаланың температурасында үлкен айырмашылық болады.

Құстардың елорданы тұрақты мекен етіп, ұя салуына қолайлы жағдай жасау – қала құрылысын жоспарлаушылардың да басты назарында. Бүгінде Урбанистика орталығы жасыл аймақтарды жобалау барысында құстардың тезірек пана тауып, қоректенуіне септігін тигізетін ірі ағаштарды отырғызуды қолға алған.

АЯУЛЫМ МАХМУД, УРБАНИСТ:

Соңғы жылдары жүргізіліп жатқан қарқынды көгалдандыру жұмыстарының нәтижесінде құстар мен басқа да жануарлар үшін қолайлы орта қалыптаса бастады. Әрине, бұл бағытта қаланың әлі де дамитын тұстары бар. Кейде саябақтар мен шағын гүлзарларды жаңғырту кезінде бұрыннан өсіп тұрған жасыл желек алынып, орнына жас көшеттер отырғызылады. Алайда мұндай ағаштар құстардың қоректенуі мен ұя салуына бірден қолайлы бола бермейді. Біз Урбанистика орталығында саябақтар мен гүлзарларды жобалау барысында бірден ірі, жетілген ағаштарды отырғызуды қарастырамыз.

Астананың ажарын ашқан қанаттылар қала экожүйесінің тірі индикаторы. Сондықтан табиғаттың осынау әсем жаратылысына аялап, оларға қамқорлық таныту – әрбір қала тұрғынының азаматтық парызы. Бас қаламыздың әуені үзілмей, құс қанаты талмайтын жасыл мекенге айналуы өз қолымызда.

Рамазан Палмағанбет

ҰЛАН ТӘЛІПБАЙ, ТІЛШІ:

Тереңөзек ауылының тұрғындары ұлтарақтай жерге зар болып отыр. Өйткені ауыл шаруашылық жерлері санаулы азаматтардың қолында. Соның салдарынан ауылда отырған қараша мал ұстай алмауда. Ауылға тиесілі 11 мың гектар жерді түгелімен қоршап алған.

Осы ауылдың тұрғындары ширек ғасыр бұрын пай үлестерімен бір шаруа қожалығына бірігеді. Ауылдас болғандықтан келісім-шарт жасаспаған. Жарғысында тайға таңба басқандай түсетін табыспен бөлісу, мүшелеріне жалақы беру, мүшеліктен шыққан жағдайда жалпы жиналыс шешімімен жерін көлеміне қарай бөліп беру туралы айтылған.

БАЙАХМЕТ БЕРДІБЕК, ТЕРЕҢӨЗЕК АУЫЛЫНЫҢ ТҰРҒЫНЫ:

Аудан әкімінің алдында да, аудандық жер қорының басшысына да бардық. Бұл кісілердің алдында отырып Темірбек ағамыз бізге береміз саған, құдығы қазылған жерден береміз, қай жерден не қылсаң сол жерден береміз деген. Ал әңгіменің аяғына келгенде сыйыр құймышақтанып, тірліктің бәрі осындай болып жатыр. Елеусіз, ескерусіз қалып кетіп жатыр.

Төрттүлікті ұстаудың қиындап кеткенін малшылар да растап отыр. Кезінде «Тереңөзек» ауылының өзінде ғана үйір-үйір жылқы, бірнеше табын сиыр болған екен. Қазір елді мекендегі 500 үйде бар болғаны 100 сиыр ғана қалған. Көпшілігі ауылда отырып сүтті дүкеннен сатып алады.

ҚОЖАБЕРГЕН АҚЫЛБЕК, МАЛШЫ:

Жайылатын жер жоқ ешқандай, жайылым жоқ былай айтқанда. Әркімге жалынып күніміз өтетін болды. Кімге барамыз, кімге жалынанамыз? Анаған барсаң анау қуалайды, мынаған барсаң мынау қуалайды. Бекетай жердің бәрін алып ап, ол жатыр. Қай жаққа барамыз біз, қай жаққа жаямыз?

Жұртшылықтың айтуынша, шаруа қожалығының төрағасы өзі игермеген жерлерді өзге ауданның тұрғындарына жалға беріп қойған. Оған өзіміз де куә болдық. Бұл жерлерден оншақты ұңғыма қазылған. Күндіз-түні жерасты суына ағыл-тегіл пайдаланып отыр. Бірде-бір су есептегіш құралы жоқ. Ол аздай, оған кетіп жатқан электр қуатының көлемі шексіз. Жалдамалы жұмысшылар иесінің кім екенін білмейміз деп ақталды. Шаруа қожалығы иесінің үйіне бірнеше мәрте барып, жолығудың сәті әзер түсті. Бірақ сұхбат беруден бас тартты.

Ал ауылдың қоғамдық кеңесінің төрағасы 2002 жылғы дерек бойынша ауылдағы 35 отбасына тиесілі жердің көлемі 1800 гектар болғанын айтады. Оның 929 гектары егістік, 899 гектары жайылымдық жер екен. Мәселенің мәнін білмек болып Тұрар Рысқұлов ауданының әкімдігіне бардық. Аудан әкімінің орынбасары қожалықтың ісіне араласуға құқығымыз жоқ деп кесіп айтты.

ЕРҒАЗЫ ЕСПЕНОВ, ТҰРАР РЫСҚҰЛОВ АУДАНЫ ӘКІМІНІҢ ОРЫНБАСАРЫ:

Үлескерлер шаруа қожалыққа қосылатын болса, бөлінетін болса, ол өзінің ішкі жұмысы. Ішкі жұмысына біздің араласуға құқығымыз жоқ негізі.

Алайда аудан басшылығы аумақта не болып жатқанынан бейхабар болып шықты. Жерасты суына ағыл-тегіл пайдаланып жатқанын біздің арна тілшілерінен естіп білді. Біраз заңға қайшы әрекеттің орын алғанынан құлағдар болған соң жұмыс тобын құратынын жеткізді.

ЕРҒАЗЫ ЕСПЕНОВ, ТҰРАР РЫСҚҰЛОВ АУДАНЫ ӘКІМІНІҢ ОРЫНБАСАРЫ:

Енді комиссия құрамыз. Басына барып тұрып, зерделеу жұмысын жүргіземіз. Жер мәселесі жер, су мәселесі су, қоршау, айтып отырсыз ғой заңсыз қоршап алған деп, соның бәрін зерделейік. Ауылдың әкімін қосамыз комиссия мүшесіне.

Жерасты суларын пайдалану Су кодексінде жазылған. Яғни тіршілік нәрінің әр тамшысына дейін су есептегіш құралдары арқылы пайдалану керек. Бірақ оны ауданда қадағалап жатқан ешкім жоқ.

ҒАЛЫМЖАН ҚАМБАРБЕКОВ, ҚР СУ РЕСУРСТАРЫ ЖӘНЕ ИРРИГАЦИЯ МИНИСТРЛІГІНІҢ БАСҚАРМА БАСШЫСЫ:

Жерасты ұңғымаларын пайдалану үшін ең бірінші Су кодексінің 45-бабына сәйкес арнайы су пайдалану рұқсатын рәсімдеуі қажет. Арнайы су пайдалану құжатын рәсімдеу үшін талаптардың бірі – ол қондырғыға міндетті түрде су есептегіш құралды, счетчикті орнату қажет.

Мәселе заң бойынша қалай шешілу керектігін білу үшін Ауыл шаруашылығы министрлігіне хат жолдадық. Ведомство облысқа, облыс ауданға сілтеп, әзер дегенде жауап келді. Бір қызығы, облысқа жіберген сауалдарға Рысқұлов ауданы емес, Жамбыл ауданы әкімінің орынбасары жауап беріпті. Ұққанымыз барлық мәселені сот арқылы шешуге кеңес берген.

Шаруа қожалығының иесі өз еркімен үлескерлердің жерлерін беруден бас тартқан соң сотқа жүгінген. Сот жерді беру туралы шешім шығарған. Бірақ ұжымның атынан хаттаманы өзі жазып келіпті. Бұл заң талаптарына сай келмейді дейді қоғамдық кеңес төрағасы. Сондықтан сотқа қайта жүгінуге бекініп отыр.

АСХАН ӘДІЛХАНҰЛЫ, ТЕРЕҢӨЗЕК АУЫЛЫ ҚОҒАМДЫҚ КЕҢЕСІНІҢ ТӨРАҒАСЫ:

Бұрынғы пай үлескері ісі сотта қаралуда қазіргі уақытта. Екінші пай үлескерінің жерін сот шешімін шығарып, берілсін деген шешім жерді жеке өзі қайтадан заңбұзушылық әрекетін жасап, хаттама жазған. Бұл заңға қайшы.

Суғa жауапты министрлік өзендер, көлдер ортақ болғандықтан оны қоршап алуға ешкімнің құқығы жоқ дейді. Бірақ бұл талап Жамбыл облысының шаруаларына жүрмейтін сыңайлы.

ҒАЛЫМЖАН ҚАМБАРБЕКОВ, ҚР СУ РЕСУРСТАРЫ ЖӘНЕ ИРРИГАЦИЯ МИНИСТРЛІГІНІҢ БАСҚАРМА БАСШЫСЫ:

Бізде өзендер, көлдер, мысалы, олардың барлығы ортақ су пайдалануға жатады. Яғни ол жерде суға түсу, халықтың емін-еркін өзеннің немесе көлдің жағасына баруы бізде заңмен көрсетілген. Ортақ су пайдалану болып табылады. Ол жерді ешкімнің қоршап алуына құқығы жоқ.

Бұл шағын ауылдағы бір ғана шаруа қожалығының айналасындағы мәселе. Оны заңдық тұрғыдан шешуге ауыл халқының сауаты да, шамасы да келмейді. Аудан әкімдігі комиссия құрамыз деп құлшынғанымен, екі апта ішінде ауылдың маңына ешкім де бармаған. Ұлттық статистика бюросының қаңтардағы мәліметі бойынша елімізде 251 635 шаруа немесе фермер шаруашылығы бар екен. Олардың біразында үлескерлер мен фермер арасында келіспеушіліктер бар.

Ұлан Тәліпбай

ҮСЕН АСТАНА, ТІЛШІ:

Бұл Сарайшық ауданындағы «Адам арманы» тұрғын үй кешені. Бірақ бар жиғанын баспанаға салған азаматтар бас қалада мұндай үйде тұруды армандамаса керек. Бұл ғимарат құрылысы ұзаққа созылғаны былай тұрсын, сапасы сын көтермейтін болып шықты.

Тірнектеп еңбек етіп, тиыннан теңге құрап, Астанадан баспана алдық деп шаттанған бұл жердегі тұрғындардың сезімі су сепкендей басылған. Үй алып қуанудың орнына жергілікті тұрғындар мердігердің соңынан қуып шаршапты. Себебі құрылыс компаниясы уәдені үйіп-төккенімен, іске келгенде сылдыр сөзден аспаған. Ең сорақысы — зәулім ғимараттың сапасы мемлекеттік стандарттарға мүлдем келмейді.

СӘБИРА БЕКБОЛАТ, ТҰРҒЫН:

Үйдің сапасы өте нашар. Мысалы, мына крыша дейміз ғой, ол жерде кровля, вытяжка, неше түрлі өртке қарсы қауіпсіздік, техэтаждар. Паспорт бойынша бізге көрсеткен құжат бойынша болмай шықты. Өте көп өрескел заңбұзушылықтар бар.

Сапасыз үй салып, тайып тұрмақшы болған компанияның бұл қылығы тұрғындардың ашуын туғызды. Жұртты алдаған мердігер өз шикілігін жасыру үшін халықтың рұқсатынсыз заңсыз бірлестік құрып, барлық мәселені жұрттың өзіне аудара салуды көздеген.

СӘБИРА БЕКБОЛАТ, ТҰРҒЫН:

Құрылыс толық аяқталмай жатып, осы екі айда срок гарантии біткеннен кейін ол кісі әрекетіне көше бастады. ОСИ құрамыз деп, заңсыз ОСИ құруға халықты, тұрғындарды алдап, совет дома құрамыз деп, қол жинап, халықтың сыртынан құрып, құжаттарды берді деп естідік. Кеше бүкіл халық жиналып, соған қарсымыз, ОСИ-ге қарсымыз деген хат жиналды. Қазір прокуратураға, сотқа, барлық жаққа арызымыз дайын тұр.

Құрылыстағы шикілікті реттеуге атқарушы биліктің шамасы келмейді деп түңілген жұрттың үрейі басым. Себебі мердігер ертең қабылдау актісіне қол қойғызып, тайып тұрса, бітпей қалған орасан шаруамен халық оңаша қалмақ.

ӘНУАРБЕК САЛИХОВ, ТҰРҒЫН:

Халық ипотекаға алды. Ешкімнің ештеңесі кетіп жатқан жоқ. Халық төлеп жатыр. Тұрып жатыр. Көресіні көріп жатқан халық, біз. Мына застройщиктің сроки бітіп жатыр уже мына үйдің. Акт ввода береді де, ертең қашады да кетеді. Негізі істейтін шаруа көп.

Осы тұрғын үй кешеніндегі толғауы тоқсан мәселеге қатысты біз де «Вип-Жилье» құрылыс компаниясының басшылығына хабарласып көрдік. Алайда нәтиже жоқ. Осыған дейін 400-ге жуық пәтер иесін құрғақ уәдемен алдарқатып келген жауапты тұлғалар қазір телефон тұтқасын көтеруден қалған. Ал құқыққорғаушылар мұндай жағдайда мердігерді заң шеңберінде ғана сабасына түсіруге болатынын айтады.

БАУЫРЖАН АЙЫМБЕТОВ, ЗАҢГЕР:

Бірінші кезекте жазбаша талап жолдауы керек сол құрылыс компаниясына немесе кепілдік міндеттемесі жүктелген ұйымға. Ол талапта барлық өзіңіздің дәлелдемелеріңізді, бірінші кезекте фото және видео дәлелдеме ұсыну керек. Одан кейін тәуелсіз сараптама жүргізіп, соның қорытындысын ұсынып, яғни анықталған кемшіліктерді жою үшін сондай талаппен жүгіну керек. Егер құрылыс компаниясы ондай талапқа ешқандай назар аудармай, аталған кемшіліктерді жоюдан бас тартатын болса, бізде сәулет бақылау органдары бар жергілікті. Сол органдарға жүгіну керек, тұтынушылардың құқығын қорғау органдары бар, немесе сотқа жүгіну керек.

Білікті маман нұсқаған бұл жолмен ашынған халық әлдеқашан өткен. Сабыры сарқылған тұрғындар құрғақ уәдені үйіп-төккен компанияны сотқа беріп үлгерген. Тіпті сот шешімі де шығыпты. Оған сәйкес мердігер 1 тамызға дейін барлық кемшілікті жоюға міндетті. Алайда жауапты серіктестік міндеттемесін орындаудың орнына қолда барды сатып, ізін суытуға көшкен. Ашынған жұрт құрылыс салушы үйдің астындағы автотұрақты да сатып жіберді дейді. Елордада мұндай шикі құрылыстың жыры жалғыз бұл емес. Жыл басынан бері бас шаһарда дәл осындай арыз-шағымдардың негізінде 271 жоспардан тыс тексеру жүргізілген. Оның қорытындысы бойынша заңбұзушылықтарды жоюға қатысты 156 нұсқама беріліп, 193 миллион теңгеге 566 айыппұл салынды.

АЛТЫНАЙ БАУЫРЖАНҚЫЗЫ, АСТАНА ҚАЛАСЫ МЕМЛЕКЕТТІК СӘУЛЕТ-ҚҰРЫЛЫС БАҚЫЛАУ БАСҚАРМАСЫНЫҢ БАСПАСӨЗ ХАТШЫСЫ:

Ең бірінші өтініш беруші басқарманың атына өзінің өтінішін қалдыру керек, содан кейін 30 күннің ішінде басқармамен жоспардан тыс тексеру жұмыстары жүргізіледі. Құрылыс салушыға нұсқама беріледі заңбұзушылықтарды жою бойынша. Егер де нұсқаманы орындамайтын болса, сот жүзінде қарастырылатын болады.

Шағым түскен соң құзырлы органдар тексеріс бастағанымен, оның нәтижесі көбіне қағаз жүзінде қалады. Өйткені құрылыс саласындағы бассыздықтың тамыры тереңге жайылған. Сәулет-құрылыс бақылауы қанша жерден нұсқама берсе де, бармақбасты, көзқысқыға бой алдырған сұр нарықтың айласы таусылар емес. Сала мамандары баспана сапасының нашарлауын тек заңның әлсіздігінен көрмейді. Өзге де түйіткілдер жетеді екен.

ВИКТОР МИКРЮКОВ, ҚАЗАҚСТАН ҚҰРЫЛЫС САЛУШЫЛАР ҚАУЫМДАСТЫҒЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ:

Ең бірінші әрі басты себеп — бізде құрылыстың сапасын нақты мамандар емес, әлеуметтік желідегі шу ғана анықтайтын болды. Өйткені саланың іші жемқорлыққа батқан. Техникалық қадағалау деген аты ғана, іс жүзінде мердігерлер сол технадзорды өз ақшасына сатып алады немесе өздеріне ыңғайлап қолдан құрып алады. Бұл — таза жемқорлық. Соның кесірінен нысандар сапасыз салынып, актілерге парамен қол қойылады. Жаңа Құрылыс кодексі осы олқылық пен парақорлықтың жолын кесуі тиіс. Ертеңгі күні сотталып, беделінен айырылғысы келмейтін сауатты бизнес қана қазір таза, кәсіби технадзор мамандарын жалдауға көшіп жатыр.

1 шілдеден бастап күшіне енген Жаңа Конституциямыздың игілігін халық енді көреді. Өйткені мердігерлердің түрлі сылтауларына құқықтық тұрғыдан тосқауыл қойылады. Бас құжат аясында әзірленген Құрылыс кодексіне сай бірден 138 жаңа акт бекітілді. Енді әр нысанға бірегей нөмір беріліп, жұмыс барысын халықтың өзі де қадағалай алады. Осылайша, реформалық талаптар баспана қауіпсіздігі мен мердігердің жауапкершілігін нақтылады.

ЖАНЕРКЕ САҒЫМЖАН, ҚР ӨҚМ ҚҰРЫЛЫС ЖӘНЕ ТҰРҒЫН ҮЙ-КОММУНАЛДЫҚ ШАРУАШЫЛЫҚ ІСТЕРІ КОМИТЕТІНІҢ БАСПАСӨЗ ХАТШЫСЫ:

Жалпы елімізде Құрылыс кодексі нысанының кепілдік мерзімі 5 жылды құрайды, ал ғимараттың тіркеу конструкциясы деп жатырмыз, ғимарат көтерілген кездегі сыртқы қабырғалары негізі салу 10 жылға дейін кепілдік мерзімі көрсетіледі. Жалпы осы кепілдік мерзімі ішінде бұзушылықтар мен сәйкес келмейтін тұстары болса, онда қалған тұстарын осы мердігерлік мекемелер өз қаражаты есебінен осы кемшіліктерді жоюға міндетті болып табылады.

Жаңа заңның жобасы қағазда мінсіз, мердігерге міндеттелген талап та қатаң. Бірақ басты мәселе – бұл ережелер іс жүзінде қалай орындалады? «Адам арманы» сияқты ондаған кешеннің тұрғындары үшін қағаздағы құрғақ уәде емес, күнделікті қауіпсіздік пен нақты әрекет маңызды. Ендігі үміт жаңа Құрылыс кодексінің пәрменінде. Құзырлы органдар бұл істі аяқсыз қалдырмай, халықты тақырға отырғызған жауапсыз мердігерлерді заң алдында жауапқа тарта ма, жоқ па, оны уақыт көрсетеді.

Үсен Астана

Әдетте, жаздың алғашқы күндерінен бастап елдегі саяси өмір тынышталып, қым-қуыт тірлік саябырситын. Парламенттің бірлескен отырысынан соң халық қалаулылары тіке өңірге жол тартатын. Сосын шабадандарын буып-түйіп, отандық және шетелдік курорттарға қарай аттың басын бұратын. Алайда бұл жолы жағдай мүлде басқаша. Жаңа саяси реформаға байланысты сегізінші шақырылым депутаттары жұмысын ерте аяқтады. Десе де, «әттең-ай» деп кетіп бара жатқан мандат иелері де баршылық.

АБЗАЛ ҚҰСПАН, ҚР ПАРЛАМЕНТІ МӘЖІЛІСІНІҢ VIII ШАҚЫРЫЛЫМ ДЕПУТАТЫ:

01:05 «Мен қазіргі таңда Еуразия ұлттық университетінің докторантурасын тәмамдау соңғы курсындамын. Сондықтан ғылыммен айналысуға мүмкіндігім бар. 02:51 Жасай алмай қалған жұмыстарым бар. 02:54 Детектив қызметі туралы заңымды мен үлгере алмадым».

МАКСИМ РОЖИН, ҚР ПАРЛАМЕНТІ МӘЖІЛІСІНІҢ VIII ШАҚЫРЫЛЫМ ДЕПУТАТЫ:

01:27 «Қимастық әріптестерге ғана бар. Өйткені біздің Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінде өте беделді, мықты маман тұлғалар жұмыс істеді. 01:48 Өмір ағыны өзгерістерді талап етеді».

Мәжіліс пен Сенаттың бұл соңғы бірлескен отырысы. Маңызды жиынға Президент арнайы қатысты. Қасым-Жомарт Тоқаев мінберде жолдауға пара-пар сөз сөйлеп, тарих қойнауына кетіп бара жатқан Парламентке оң бағасын берді.

ҚАСЫМ-ЖОМАРТ ТОҚАЕВ, ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ:

03:23 «Бұл шақырылымды Қазақстанның жаңа тарихындағы ең мықты құрамның бірі деп сеніммен айтамын. Себебі сіздер мемлекетіміздің дамуындағы өте күрделі және шешуші кезеңде жұмыс істедіңіздер. Баршаңыз ел өмірінде болып жатқан ауқымды өзгерістердің бастауында тұрдыңыздар. Қаншалықты қиын болса да, түбегейлі өзгерістерді жүзеге асыру жолында табанды еңбек еттіңіздер».

Иә, 30 жылдық заң шығару марафонын тізгіндеген соңғы шақырылым депутаттары мемлекет басшысынан жылы сөз еститініндей-ақ жөні бар. Өйткені парламент қабырғасында 3 жыл ғана отырса да, халық қалаулылары бірталай іс тындырып үлгерді. Мәселен, төменгі палата өкілдері осы уақытқа дейін 300-ден астам заң қабылдап, Үкіметке 2 мыңға жуық сауал жолдаған. 31 Үкімет сағаты мен 9 парламент тыңдауын өткізген.

РИЗЗАТ ТАСЫМ, САЯСАТТАНУШЫ:

01:03, 07:06 «Депутаттарға оңай соққан жоқ. 07:19 Жаңа Конституцияның алғышарттарын жасап кетті. Яғни қоспалаталы Парламент таралмас бұрын 07:26 9 конституциялық заң жобасы қабылданған еді. Яғни 8 шақырылым депутаттары соның аясында жұмыс істеді. 07:50 Алғаш рет екі жаңа кодекс талқыланды. Цифрлық кодекс пен Құрылыс кодексі».

Президенттің пікірінше, қыркүйекте жұмысын бастайтын Құрылтайдың құрамына отаншыл, мемлекетшіл тұлғалар, яғни тек үздіктер ғана кіруі керек. Болашақ депутаттар заң шығару қызметінің сапасы мен жеделдігін арттыруы қажет. Сондай-ақ қоғамды толғандырған өзекті мәселелерге дер кезінде назар аударуы тиіс.

ҚАСЫМ-ЖОМАРТ ТОҚАЕВ, ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ:

10:37 АУДАРМА! «Құрылтайдың алдында барлық бюрократиялық рәсім түріндегі кедергілерді жою, заң шығару ісінің жеделдігі мен сапасын арттыру, білікті сарапшылардың және консультанттардың қызметін тиімді ұйымдастыру міндеті тұр. Жаппай цифрландыру және жасанды интеллект дәуірінде Құрылтайға ұлттық заңнаманы тез өзгеріп жатқан цифрлық матрица жағдайына шұғыл бейімдеу үшін қарқынды жұмыс істеуге тура келеді. Жаһандық бәсекеге қаншалықты дайын екені осыдан көрінеді».

Мәжіліске сайланып, көңілі жайланып отырғандар некен-саяқ екен. Дені жең түріп жұмыс істеген. Солардың бірі – Асхат Аймағамбетов. Экс-министр осы аралықта бірнеше заң жобасын дайындауға атсалысқан.

АСХАТ АЙМАҒАМБЕТОВ, ҚР ПАРЛАМЕНТІ МӘЖІЛІСІНІҢ VIII ШАҚЫРЫЛЫМ ДЕПУТАТЫ:

02:08 «Біз 20-дан астам заңның авторы болдық, өзім де әріптестермен бірге қатыстым. Мыңнан астам түзету беріп, ол түзетулер қабылданды. Кейбір бастамалар әлі де іске асқан жоқ. Өйткені Үкіметтің өзінің жеке позициясы болды. 12:45 Парламент өзіне жүктелген миссияны тиімді атқара білді. Әрине, бағаны беретін біз емес. Бағаны халық береді».

Ал Сенат депутаттарының көңілі алабөтен. Наурызда жоғарғы палатаның миссиясы таяғаны айтылмай жатып-ақ, кейбір мандат иелері басқа лауазымға ауысып үлгерген еді. Мәселен, сенаторлардың бірі университеттің ректоры қызметіне тағайындалды. Десе де жоғарғы палата өкілдері Құрылтайдан орын бұйырып жатса, аянбай еңбек етуге дайын екендерін жеткізді.

ӘЛІШЕР САТВАЛДИЕВ, ҚР ПАРЛАМЕНТІ СЕНАТЫНЫҢ VIII ШАҚЫРЫЛЫМ ДЕПУТАТЫ:

00:03 «Негізінен біршама жұмыс атқардық. Жаңа бір мектептен өттік. Өзімізге көптеген қырларымыз ашылды. Сол бойынша жұмыс қарастырамыз. Егер Құрылтайға ұсыныс болып жатса, партиялық тұрғыдан оған да жұмыс істеуге дайынбыз».

Жаңа кезең. Жаңа мүмкіндіктер алаңы. Қасым-Жомарт Тоқаев халық қалаулыларының бірқатары келесі Құрылтайға өтіп, ел мүддесі жолында тер төге беретінін мәлімдеді. Ал Жоғарғы палата спикері Мәулен Әшімбаев та жұмысын қорытындылап үлгерді. 30 жылдың ішінде Сенат қабырғасында 900-ге жуық отырыс өткен екен.

МӘУЛЕН ӘШІМБАЕВ, ҚР ПАРЛАМЕНТІ СЕНАТЫНЫҢ VIII ШАҚЫРЫЛЫМ ТӨРАҒАСЫ:

29.06.26, 6660-01, 02:21 «Мен депутаттық корпусқа, сенаторларға да өзімнің ризашылығымды айттым. Біз енді бәріміз жақсы жұмыс істеп, еліміз үшін заңдарды қабылдап, Конституцияны жүзеге асыру үшін тиісті біраз заңдарды қабылдап, кодекстерге өзгерістер енгізіп, конституциялық заңдарды қабылдап, біз енді Жаңа Қазақстан, Әділетті Қазақстанның құқықтық негізін қалыптастыруға өзіміздің соңғы үлесімізді қостық десек, артық болмас».

Тиісінше, біршама жаңа жоспарды айқындап алу маңызды. Бірінші, мемлекеттік басқару құрылымын жаңғырту қажет. «Күшті Президент», «Ықпалды Құрылтай», «Есеп беретін Үкімет» саяси формуласы биліктің басты тұжырымдамасы болып қала береді. Ал парламенттік жүйе біртіндеп трансформацияланады. Мәселен, бұл реформа негізінен Еуропаның тәжірибесінен алынған. Оның ішінде бір палаталы парламент Скандинавия елдерінде жемісті жұмыс істеп тұр.

ЕЛДОС ЖҰМАҒҰЛОВ, САЯСАТТАНУШЫ:

49:03, 00:16 «Бір палаталы Парламенттің унитарлы мемлекетке бір пайдасы деп айтуға болады. Ол ықшамдығы және заң шығару процесінің жеделдеуі деп айтуға болады. Өйткені екі палаталы Парламентте әр палатаның комитеттері болады. Заңды қарастыру ұзап кетеді кейде. Бізде бір заңды қарастыру бір жыл, екі жыл көлемінде орын алып жатады. Қазіргі бір палаталы Құрылтайда жылдамырақ бола ма деген сенім бар».

ҚАЙЫРКЕН ОТЫНШЫ, ТІЛШІ, СТЕНДАП:

Осылайша, 30 жылдық тарихы бар қоспалаталы Парламент тарих қойнауына енді. Ал сол жағалаудың қақ ортасындағы мына ғимаратта бірнеше күн бұрын «Қазақстан Республикасының Парламенті» деген жазу бар еді. Ол да келмеске кетті. Дәл осы атшаптырымдай аумақта талай-талай өзекті тақырыптар талқыланып, маңызды құжаттар қабылданған жер. Негізі, осы уақытқа дейін Парламентте 3500 заң шығарылған. Ал оның әрбір оныншы құжаты депутаттардың бастамасымен жүзеге асқан. Енді Есілдің бойына жуырда бір палаталы Құрылтай орнығады.

Қайыркен Отыншы

ТАЛҒАТ ҚАЛИЕВ, САЯСАТТАНУШЫ:

Тек қана біздің қоғам емес, бүкіл дүниежүзінде жасанды интеллект пайда болды. Интернетте басқаша стандарттар дамып жатыр. Сондықтан адамдардың арасындағы қарым-қатынас өзгеріп жатыр. Қоғам мен мемлекет арасында жаңадан бір тәжірибе болып жатыр. Сондықтан бізде де жаңа Конституция соның бәріне бір жауап беруі керек.

Расында да, Ата заңымызға енгізілген өзгерістер ауқымды. Енді еліміз бір палаталы парламенттік жүйеге өтіп, вице-президент лауазымы енгізіледі. Сөз бостандығы мен меншік құқығын қорғау еселеніп, мемлекет қауіпсіздігі үшін шетелдік қаржыландыруға қатаң тыйым салынды. Ең бастысы, Конституция билік пен қоғамның байланысын мығымдай бекітіп, әрбір қазақстандықтың құқығын қорғауға бағытталған. Алда тарихи жауапкершілік – жаңа заңмен жаңа қоғам құру міндеті тұр.

Айбек Қосан

ЕРКІН ОҚАСОВ, ҚАЗАҚСТАН КҮРЕС ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ:

Зор жұмыстар атқардық, инфрақұрылым жағынан келсек, қазір Астанада естіген болсаңыздар, күрес академиясын аштық. Ақтөбе өңірінде күреске арнайы ғимарат аштық. Осылай өңірлерде ашылып жатқан залдардан республикалық академияға подпитка болады, резерв қалыптасады содан.

АЙШАБИБІ ГЕОРГИЙ, СПОРТШЫ:

Мен спорт шеберіне үміткермін. Оны алғаныма бір жылдай болып қалды. Осы күрес залының ашылғанына мен өте қуаныштымын. Бізге тағы бір мүмкіндік. Осы жақта жарыстар, жаттығулар көп болады, соның бәрін бір жерде жасауға болады.

Ақбаян Сұлтанмұратова

АЙГЕРІМ АҒЫЛТАЕВА, ҚР ҚОРҒАНЫС МИНИСТРЛІГІНІҢ РЕСМИ ӨКІЛІ:

Әсіресе бұл әскери тақырыпты жазғанда нені ескеру керек? Және қауіпсіздік мәселелері. Сосын қандай да бір төтенше жағдайдағы оқиғалар, түрлі техногендік апаттар, тағы басқа жағдайлар бола қалса, мысалы әскери журналист өзін қалай ұстауы керек? Соған мән берілді.

Жақсылық Жасұланұлы