Бұқара курьерлерден қорқатын күнге жетті. Жеткізу қызметіндегілердің жұмысына шағым күн санап артып барады. Жақында ғана ішіп-жем тасыған шабармандардың бірі пәтер алдында тұрған баланың арбасына дәрет сындырып, тайып тұрыпты. Мұны үй иелері бейнебақылау камерасына жазылған таспадан көріп, көздері шарасынан шыға жаздаған. Тіпті кейбірінің сөмкесіне қандала жабысып, енді бірінің дорбасын көк басқан. Бұл жұмысқа қабылданғандарды ешкім бақыламай ма? Ас-суымызды кімдер тасып жүр өзі? Тұтынушылардың тынышын қашырған сұрақ көп.
ҮСЕН АСТАНА, ТІЛШІ:
Жылдамдық пен ыңғайлылық заманы. Бірнеше секундта тапсырыс беріп, аз уақытта ас ішуге дағдыландық. Бірақ курьердің сөмкесіне үңіліп көрдіңіз бе? Бір маман тазалықты сақтаса, екіншісінің антисанитариялық жағдайда жүргені жасырын емес. Жылтыр қағаз бен тартымды брендке алданбаңыз, өйткені сол қаптаманың ішінде денсаулығыңызға төнген қауіп болуы мүмкін.
Тағам жеткізу нарығы қарыштап дамығанымен, қызмет сапасы сол қарқынға ілесе алмай тұр. Курьердің клиент асына «ортақтасуы» немесе қарапайым гигиенаны елемеуі бүгінде таңсық емес. Мұндай жауапсыздықтың зардабын, ең алдымен, уақыты тығыз тұтынушылар шегуде. Солардың бірі Карина Жұмабек. Сәбиімен үйде отырған жас ана амалсыз жеткізу қызметіне иек артады. Бірақ ол үшін әр тапсырыс үлкен тәуекел.
КАРИНА ЖҰМАБЕК, ҚАЛА ТҰРҒЫНЫ:
Осы жаңа жылдан кейін жағдай болды, менің сыйлығымды ұрлап кетті курьер. Содан кейін тамақты ұрлайтын жағдайлар көп болады, айына бір рет точно. Жоқ, жаңағы пицца дегенді біреуін алып кетіп, жауып қайтадан алып келуі мүмкін.
Саладағы заңсыздық тыйылар емес. Себебі компания мен курьер арасындағы құқықтық қатынас реттелмеген. Салдарынан ереже бұзушыны жауапқа тарту мүмкін болмай тұр. Бұл бақылаусыздық қылмысқа себеп. Мәселен, жуырда курьердің тұтынушыға тиіскені қоғамды дүр сілкіндірді. Бірақ жаза жеңіл — небары жеті тәулік. Осындай сорақылыққа қарамастан, ірі компаниялар жауапкершіліктен жалтарып, «біз тек делдалмыз» деп ақталады. Ресми сауалымыз да бір аптадан бері жауапсыз. Негізінде талап пен әдеп нормалары бар. Бірақ қағаз жүзінде ғана. Түйін біреу — еңбек қатынасы заңмен реттелмеген. Мұны құзырлы орган да мойындап отыр.
НҰРБЕК ҚАЗЫБЕК, ҚР САУДА ЖӘНЕ ИНТЕГРАЦИЯ МИНИСТРЛІГІНІҢ БАСҚАРМА БАСШЫСЫ:
Курьер құқық бұзған жағдайда, жұмыс берушімен екеуінің арасындағы келісімшартқа сәйкес әрекеттер жасалуы керек. Курьерларға жұмыс беретін ұйымдар олар операторлар болуы мүмкін, қызметтерді реттейтін негізгі сұрақ соларға қойылады. Ол еңбек заңнамасына сәйкес курьермен тиісті жұмыстар атқаруы керек.
Жеткізушілердің кейбірі тазалыққа бейжай қарайды. Сөмке ішіне ас төгіліп, иісі қолқаны қапқанда ғана жуатындар аз емес. Әлеуметтік желідегі кадрлар сөзімізге дәлел. Курьердің ас дорбасында қандала өріп жүр. Бұл қауіпті жәндікті өз ақшаңызға үйіңізге шақырумен тең. Тіпті тапсырыс күтіп тұрып, кез келген жерге дәрет сындыра беретіндер де бар. Олар үшін тағамның тазалығынан бұрын жылдамдық маңызды. Жерге шашылған асты жинап алып, қаптамаға қайта сала салатындарды да жұрт талай көрді. Бір анығы — жолжиегіндегі шаң мен лас сөмкедегі тағам ешқашан қауіпсіз болмайды.
Тағамның тазалығына ең алдымен дәмхана жауапты екен. Олар әр асты санитарлық талаптарға сай әзірлейді. Тұтынушыға бүлінбей жетуі үшін барынша мұқият орап дайындайды. Алайда дайын тамақ курьерге табысталған соң, дәмхананың жұмысы осымен аяқталады. Олардың басты міндеті тапсырысты межелі жерге жеткізу емес, тек курьердің қолына бүтін күйінде ұстату.
ДИДАР ИГІЛІК, ДӘМХАНАНЫҢ ТАМАҚ ЖЕТКІЗУ БӨЛІМІНІҢ ҚЫЗМЕТКЕРІ:
Бізде барлығы санитарлық талаптарға сай жасалады. Осылай орап, бәрін жауып курьерге береміз. Ал жолда төгіліп қалған, бүлінген жағдайға біз жауап бермейміз.
Дәмхана қызметкерлері тамақты курьерге ұстатқан соң, біздің жауапкершілігіміз аяқталады деп қысқа қайырады. Ал сол аманатты діттеген жеріне адал жеткізетін жандар арамызда аз емес. Соның бірі — Арман. Ол курьерлік қызметтің қыр-сырын көрші елдерде де меңгеріп көрген. Кейіпкеріміздің айтуынша, басты кедергі — менталитет. Көбі бұл саланы төмен деңгейдегі еңбек деп қабылдайтындықтан тазалық жоқ деген теріс көзқарас қалыптасқан. Шын мәнінде, шабармандар арасында ішкі тәртіп қатаң. Тіпті жаңадан қосылғандарға гигиена талаптарын өздері үйретеді. Мәселен, Арман осы уақытқа дейін тазалыққа қатысты бірде-бір рет шағым алып көрмепті.
АРМАН ШЕРНИЯЗОВ, КУРЬЕР:
Бәріне топырақ шашуға болмайды. Мен бастаған кезде бәріне сай болу үшін медициналық, санитарлық кітапшамды жасаттым, өзімді таза ұстадым, әр апарғанда сыпайы болдым. Әрине, дөрекіліктер бар шығар, бірақ ол адамның өзіне байланысты. Біз өзара тәжірибе бөлісіп тұрамыз, тамақты қалай жылы ұстау керек, қалай жеткізу керек — бәрін үйретеміз.
Арман сияқты өз ісіне жауапты, тазалық пен этиканы бірінші орынға қоятын шабармандар аз емес. Бірақ бүгінде осындай адал еңбек иелерінің құқығы мен мүддесі жиі аяқасты болады. Ресми дерек бойынша, елімізде 394 мыңға жуық азамат онлайн платформалар арқылы нәпақа тауып жүр. Бұл еңбек нарығындағы өте үлкен көрсеткіш. Алайда цифрлық жүйенің шикілігінен мыңдаған жұмысшы негізсіз қарызға батып, әлеуметтік қорғаусыз қалған. Осы мәселені Сенат қабырғасында көтерген Бибігүл Жексенбай Үкімет басшысы Олжас Бектеновке сауал жолдады.
БИБІГҮЛ ЖЕКСЕНБАЙ, ҚР ПАРЛАМЕНТІ СЕНАТЫНЫҢ ДЕПУТАТЫ:
Платформалар салық агенті ретінде төлемдерді уақытылы ұстағанымен, техникалық қателік салдарынан азаматтарға негізсіз берешектер мен өсімпұлдар есептеліп жатыр. Кейбір деректерге сәйкес, 20 мыңнан аса орындаушы мемлекеттік ақпараттық жүйелердің дұрыс жұмыс істемеуі салдарынан зардап шеккенін жеткізуде. Орындаушылар тәуелсіз серіктес ретінде тіркелгенімен, іс жүзінде алгоритм арқылы қатаң бақыланады: кесте, тариф, рейтинг бойынша. Бұл еңбек қатынастарының нақты белгісі болса да, азаматтар демалыс, аурухана парағы, еңбек қауіпсіздігі сияқты базалық кепілдіктерден тыс қалып отыр.
Депутаттық сауалға көп күттірмей Үкімет басшысы да жауап берді. Олжас Бектенов курьерлердің әлеуметтік жағдайымен қатар, олардың жолдағы жүру тәртібін де қатаң бақылауға алуды тапсырды. Әсіресе тротуардағы бейберекет қозғалысты ретке келтіру жайын Ішкі істер министрімен талқылады.
ОЛЖАС БЕКТЕНОВ, ҚР ПРЕМЬЕР-МИНИСТРІ:
Біз самокаттарға қатысты мәселені шешіп жатырмыз. Ал электрлі велосипедтер мен мопедтердің жағдайы қалай
Қазір оларға мопедтерге қойылатын талаптар қолданылады. Бұл жүруге рұқсат етілген орындар мен жүргізуші куәлігінің міндетті болуына қатысты. Мәселе заңнамалық тұрғыда толық реттелген.
ЕРЖАН САДЕНОВ, ҚР ІІМ МИНИСТРІ:
Әсіресе тротуармен жүретін курьерлерге қатысты шағым көп түсіп жатыр. Бұл мәселені ретке келтіру қажет.
Жеткізу қызметі бүгінде қала өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Бірақ бұл салада реттелмеген мәселе көп. Ыңғайлылықтың артында үлкен кемшілік жатыр. Санитария, курьерлердің құқығы, клиенттердің шағымы — бәрі жүйесіздіктен. Технология қарыштап дамыды. Ал заң оған ілесе алмай келеді. Компаниялар біз тек делдалмыз деп жауапкершіліктен қашады. Дәмхана, платформа, жеткізуші барлығы ортақ жауапкершілік алуы тиіс. Заман дамыған сайын талап та қатаң болуы шарт. Әйтпесе денсаулығымыз бен қауіпсіздігіміз үнемі қауіп астында қала береді.
Үсен Астана